काठमाडौं ।
अमेरिकी कांग्रेसले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रस्ताव गरेका नासाका बजेट कटौतीलाई अस्वीकार गरेको छ। गत वसन्तमा सार्वजनिक गरिएको २०२६ को संघीय बजेट प्रस्तावमा ह्वाइट हाउसले नासाका लागि १८.८ अर्ब डलर मात्र छुट्याएको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २४ प्रतिशत कम हो।
विशेषगरी नासाको विज्ञान कार्यक्रम यस कटौतीबाट कडा प्रभावित भएको थियो, जहाँ बजेट घटाएर करिब ७५ प्रतिशत कम अर्थात् ३.९ अर्ब डलरमा सीमित गरिएको थियो।
तर संघीय बजेट प्रस्ताव प्रस्ताव मात्र हो। राष्ट्रिय खर्च नियन्त्रण गर्ने अधिकार कांग्रेससँग हुन्छ, र सांसदहरूले नासालाई राहत दिने कदम चालेका छन्। सोमबार (जनवरी ५) प्रतिनिधि सभा र सिनेटले संयुक्त रूपमा सार्वजनिक गरेको बजेट योजनाअनुसार आर्थिक वर्ष २०२६ का लागि नासालाई २४.४ अर्ब डलर उपलब्ध गराइने प्रस्ताव गरिएको छ। उक्त आर्थिक वर्ष अक्टोबर १ देखि सुरु भइसकेको छ।
पुनःस्थापित बजेटको ठूलो हिस्सा नासाका विज्ञान कार्यक्रमहरूमा जानेछ।
स्पेसएक्सका अनुसार सिनेट विधेयकको सारांशमा भनिएको छ, “यस विधेयकले नासा विज्ञान बजेट ४७ प्रतिशतले घटाउने र सञ्चालनमा रहेका तथा योजनामा रहेका ५५ वटा मिशन बन्द गर्ने प्रशासनको विनाशकारी प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेको छ। यसको सट्टा ७.२५ अर्ब डलर उपलब्ध गराइएको छ।”
यद्यपि यो बजेट योजना अन्तिम निर्णय भने होइन। प्रतिनिधि सभा र सिनेट दुवैले विधेयकमा मतदान गर्न बाँकी छ, जुन आर्स टेक्निकाका एरिक बर्जरका अनुसार क्रमशः यसै हप्ता र अर्को हप्तामै हुन सक्नेछ। त्यसपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले यसमा हस्ताक्षर गर्नुपर्नेछ।
पुनःस्थापित विज्ञान बजेटअन्तर्गत शनि ग्रहको विशाल चन्द्रमा टाइटनमा पठाइने ‘ड्र्यागनफ्लाइ’ मिशनका लागि ५० करोड डलर छुट्याइएको छ। सन् २०२८ मा प्रक्षेपण गर्ने लक्ष्य राखिएको यो मिशनले रोटरक्राफ्ट प्रयोग गरी टाइटनमा जीवनको प्रारम्भिक अवस्था (प्रिबायोटिक)सँग सम्बन्धित रसायन खोज्नेछ। टाइटन पृथ्वी बाहिर सतहमा स्थिर तरल पदार्थ रहेको एकमात्र ज्ञात खगोलीय पिण्ड हो।
यस विधेयकले न्यान्सी ग्रेस रोमन स्पेस टेलिस्कोपको काम पूरा गर्न ३० करोड डलर पनि उपलब्ध गराएको छ। डार्क एनर्जी तथा आकाशगंगा र ताराहरूको निर्माण अध्ययन गर्ने यो टेलिस्कोप यसै शरद ऋतुमै प्रक्षेपण हुन सक्ने सम्भावना छ।
तर नासाको एउटा अत्यन्तै महँगो परियोजनाले भने राहत पाएको छैन। मंगल ग्रहबाट नमुना पृथ्वीमा ल्याउने (मार्स स्याम्पल रिटर्न) अभियानको हालको निर्माण कार्यलाई यो विधेयकले समर्थन गरेको छैन। यो परियोजना वर्षौंदेखि ढिलाइ र लागत वृद्धि समस्याले ग्रस्त रहँदै आएको छ।
यदि नासाले पर्सेभरेन्स रोभरले पहिले नै सङ्कलन गरिसकेका मंगल ग्रहका शुद्ध नमुनाहरू पृथ्वीमा ल्याउन चाहन्छ भने, उसले त्यसका लागि नयाँ रणनीति वा वैकल्पिक उपाय खोज्नुपर्ने देखिन्छ।
प्रकाशित: २४ पुष २०८२, बिहीबार
