पृथ्वीको छायाँमा पूर्ण चन्द्रमामा प्रवेश गर्दा पूर्ण चन्द्रग्रहण लाग्छ। यसलाई ‘अम्ब्रा’ भनिन्छ। पूर्ण अन्धकारमा हराउने सट्टा चन्द्रमा आकर्षक रातो रंगमा परिणत हुन्छ, जसलाई प्रायः “ब्लड मून” भनेर चिनिन्छ।
यस खगोलीय घटनाका क्रममा चन्द्रमालाई उज्यालो खैरो रंगबाट बिस्तारै गाढा रातो, सुन्तला र ताम्र रंगतर्फ बदलिँदै गएको देख्न सकिन्छ। केही समयका लागि पुरै चन्द्र सतह यी अनौठा रंगले चम्किन्छ, त्यसपछि पृथ्वीको छायाँबाट बाहिरिँदै फेरि आफ्नो सामान्य रूपतर्फ फर्किन्छ।
पूर्ण चन्द्रग्रहणको समयमा चन्द्रमा किन रातो देखिन्छ भन्ने कुरा पृथ्वीको वायुमण्डलले सूर्यको प्रकाशलाई मोड्ने र छान्ने तरिकामा लुकेको हुन्छ। नीलो प्रकाश वायुमण्डलले सजिलै छरिन्छ भने रातो र सुन्तला तरंगदैर्ध्य चन्द्रमासम्म पुग्छ।
चन्द्रग्रहण तीन प्रकारका हुन्छन्। पहिलो, पेनुम्ब्रल ग्रहण, जब चन्द्रमा पृथ्वीको हल्का बाहिरी छायाँ ‘पेनुम्ब्रा’ मा प्रवेश गर्छ। यसमा चन्द्रमा केही घण्टाका लागि अलि धमिलो मात्र देखिन्छ।
दोस्रो, आंशिक ग्रहण, जब चन्द्रमाको केही भाग पेनम्ब्रामा र केही भाग अम्ब्रामा प्रवेश गर्छ। यस क्रममा पृथ्वीको छायाँ चन्द्र सतहमा स्पष्ट देखिन्छ र त्यो भाग निकै धमिलो वा रातोझैं देखिन्छ। तर मानवीय आँखाले प्रस्टै छुट्याउन गाह्रो हुन्छ किनभने चन्द्रमाको उज्यालो भागले दबाउँछ।
तेस्रो, पूर्ण चन्द्रग्रहणमा भने पूरै चन्द्रमा अम्ब्राभित्र पर्छ। यस समयमा मात्र चन्द्र सतह मानवीय आँखाले प्रष्टै रातो देख्न सकिन्छ। राष्ट्रिय मौसम सेवाका अनुसार पूर्णता (टोटालिटी) करिब ३० मिनेटदेखि एक घण्टाभन्दा बढी समयसम्म रहन्छ। यो अवधिमा चन्द्रमा सीधै सूर्यको प्रकाशबाट वञ्चित हुन्छ र रातो देखिन्छ।
पूर्ण चन्द्रग्रहणको समयमा चन्द्रमा रातो देखिनुको कारण सूर्यास्तको समयमा आकाश सुन्तला वा रातो देखिनेजस्तै हो। सूर्यको प्रकाश विभिन्न रंगको हुन्छ। छोटो तरंगदैर्ध्य भएको नीलो प्रकाश वायुमण्डलले सजिलै छरिदिन्छ, त्यसैले आकाश नीलो देखिन्छ। तर रातो प्रकाश लामो तरंगदैर्ध्य भएकाले सजिलै वायुमण्डल छिचोलेर पुग्छ।
पूर्ण चन्द्रग्रहणको समयमा पनि त्यही प्रकाश चन्द्रमामा पुग्छ। नासाका अनुसार, यो समयमा मानौं सम्पूर्ण पृथ्वीका सूर्यास्त र सूर्योदयहरू चन्द्रमामा प्रक्षेपित भइरहेका हुन्छन्। यसलाई ‘रेली स्क्याटरिङ’ भनिन्छ।
यद्यपि रेली स्क्याटरिङले चन्द्रमा रातो देखिने कारण बताउँछ, तर कुन किसिमको रातो देखिन्छ भन्ने कुरा खगोलीय संरचना र वायुमण्डलीय अवस्थामाथि निर्भर हुन्छ। अम्ब्राभित्र यात्रा गर्दा चन्द्रमाको कुनै भाग अरुभन्दा गाढा देखिन सक्छ, र यो लगातार परिवर्तन भइरहन्छ।
पूर्णता अवधिमा चन्द्रमाको चमक पृथ्वीको वायुमण्डलमा धुलोको मात्रा कत्तिको छ भन्नेमा भर पर्छ। टाइम एन्ड डेट डट कमका अनुसार धुलोका कण, पानीका थोपा, बादल, कुहिरो र ज्वालामुखीको खरानीसम्मले चन्द्रमाको रातोपनलाई प्रभाव पार्छन्। त्यसैले पूर्ण ग्रहणको समयमा चन्द्रमा गाढा रातो, खैरो, सुन्तला वा गुलाबी समेत देखिन सक्छ।
