काठमाडौं ।
पृथ्वी बाहिर जीवन पत्ता लगाउनु अझै पनि खगोलविद्हरूका लागि सपना नै हो। धेरै एक्सोप्लानेटहरू छन् जसको बारेमा लामो समयदेखि अध्ययन गरिएको छ तर नीलो ग्रह बाहिर जीवन पत्ता लागेको छैन। तर यो खोज चाँडै समाप्त हुन सक्छ।
खगोलविद्हरूले एउटा यस्तो टेलिस्कोप निर्माण गरिरहेका छन् जसले केही घण्टामै एलियन जीवन, अर्थात् पृथ्वी बाहिरको जीवन पत्ता लगाउन सक्षम हुनेछ। यसलाई एक्स्ट्रिमली लार्ज टेलिस्कोप (ईएलटी) नाम दिइएको छ।
अति ठूलो टेलिस्कोप (ईएलटी) हाल निर्माणको प्रक्रियामा छ। यो चिलीमा तयार भइरहेको छ र यसले केही घण्टामा नै पृथ्वी बाहिर जीवन पत्ता लगाउन सक्षम हुनेछ। वासिङ्टन विश्वविद्यालय र नासाको गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेन्टरका अनुसन्धानकर्ताहरूले एक अध्ययनमा यो कुरा उल्लेख गरेका छन्।
अध्ययनले दावी गरेको छ कि ईएलटीले हाम्रो सौर्यमण्डलका ग्रहहरूमा बायोसिग्नेचरहरू (जीवनको विकासमा योगदान पुर्याउने रसायनहरू) पत्ता लगाउन सक्छ। यसबाहेक, यसले सूर्यको सबैभन्दा नजिकको तारा प्रोक्सिमा सेन्टौरी (Proxima Centauri) को वरिपरि घुम्ने ग्रहहरूमा भएका जैविक हस्ताक्षरहरू (बायोसिग्नेचर्स) पनि पहिचान गर्न सक्षम हुनेछ। ईएलटी टेलिस्कोपमा संक्रमणशील र गैर-संक्रमित ग्रहहरूको अध्ययन गर्ने क्षमता हुनेछ।
ईएलटी टेलिस्कोपको निर्माण कार्यमा केही अवरोधहरूका कारण, यसको सञ्चालनमा समय लाग्न सक्छ। यसले सन् २०२९ सम्ममा काम गर्न थाल्ने भनिएको छ। दक्षिणी गोलार्धमा खगोलीय अनुसन्धानका लागि युरोपेली संगठनका अनुसार टेलिस्कोपबाट पहिलो ‘लाइट’ मार्च २०२९ मा आउने अपेक्षा गरिएको छ। यसपछि, पहिलो उपकरण जडान गरिनेछ। त्यसपछि तिनीहरूलाई सक्रिय गरिनेछ। त्यसपछि मात्र हामीले डिसेम्बर २०३० मा ‘वैज्ञानिक पहिलो प्रकाश’ प्राप्त गर्नेछौं।
ईएलटीको विशाल प्राथमिक ऐना ७९८ ओटा साना ऐनाहरूले घेरिएको हुनेछ, प्रत्येकमा तीन पिस्टन र १२ एज सेन्सरहरू छन् जसले यसको उत्तम प्याराबोलिक आकार कायम राख्नेछ। यसको समग्र चौडाइ लगभग ३९.३ मिटर हुनेछ। गुम्बज २२ तला अग्लो हुनेछ र यसको व्यास ८७ मिटर हुने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रकाशित: २५ चैत्र २०८१, सोमबार
