काठमाडौं ।
क्रेटरभित्र हाम्फाल्ने हपर ‘ ग्रेसी ‘ यसै महिनामा निजी एथिना ल्यान्डरमा चढेर चन्द्रमातर्फ प्रस्थान गर्ने भएको छ। यस महिनाको अन्त्यतिर स्पेसएक्सको प्रक्षेपणले नयाँ प्रकारको चन्द्र अन्वेषकलाई चन्द्रमामा पठाउनेछ।
ह्युस्टनको कम्पनी इन्टुइटिभ मशिन्जको दोस्रो चन्द्र मिशन आईएम-२, फेब्रुअरी २६ मा खुल्ने चार-दिनको विण्डोमा फ्लोरिडाको स्पेस कोस्टबाट प्रक्षेपण हुनेछ। योजना अनुसार भएमा एथिनाले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवबाट १०० माइल (१६० किलोमिटर) टाढा रहेको एक पठारमा अवतरण गर्नेछ।
यो क्षेत्रलाई पानीको हिउँले ढाकिको हुन्छ र आईएम-२ ले केही साथमा लगिएका रोबोटहरूको मद्दतले यो बहुमूल्य स्रोतको खोजी गर्नेछ जसमा ‘ ग्रेसी ‘ नामक एउटा अगाडि बढेको हपर पनि समावेश रहेको स्पेस डटकमले उल्लेख गरेको छ।
ग्रेसी, इन्टुइटिभ मशिन्ज र नासाको संयुक्त परियोजना हो, जसले ७७ पाउण्ड (३५ किलोग्राम) को यो रोबोटको विकासका लागि ४१ मिलियन डलर योगदान गरेको छ। यो सानो अन्वेषकलाई १९९२ मा निधन भएकी अग्रणी कम्प्युटर वैज्ञानिक र गणितज्ञ ग्रेस हपरको नामबाट नामाकरण गरिएको हो।
ग्रेसीले एथिनाबाट छुट्टिएर चन्द्र सतहमा पाँच पटकसम्म हाम फाल्नेछ, जसका लागि यसले आफ्नो थ्रस्टर प्रयोग गर्नेछ। यी उफ्राइहरू क्रमशः उचाइमा बढ्नेछन्।
उदाहरणका लागि, पहिलो उफ्राई ६५ फिट (२० मिटर) को अधिकतम उचाइमा पुग्नेछ, भने दोस्रो १६५ फिट (५० मिटर) सम्म पुग्नेछ, इन्टुइटिभ मशिन्जका वरिष्ठ उपाध्यक्ष ट्रेन्ट मार्टिनले नासाको फेब्रुअरी ७ मा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बताए।
“तेस्रो उफ्राइमा हामी लगभग ३३० फिट (१०० मिटर) उचाइमा जानेछौं,” मार्टिन ले थपे। “त्यसपछि हामी स्थायी रूपमा छायामा रहेको एउटा क्रेटरमा उफ्रिनेछौं।”
क्रेटर एच भनिने उक्त लक्ष्य क्रेटर एथिनाको अवतरण स्थलबाट लगभग १,६५० फिट (५०० मिटर) टाढा र ६५ फिट (२० मिटर) गहिरो रहेको छ। इन्टुइटिभ मशिन्जले नोकियाको लुनर सर्फेस कम्युनिकेशन सिस्टम नामक अर्को आईएम-२ पेलोडको प्रयोग गरेर हपरसँग सम्पर्क कायम राख्ने अपेक्षा गरेको छ। यसले चन्द्रमामा पहिलो पटक फोरजी/एलटीई नेटवर्क स्थापना गर्नेछ।
ग्रेसी आफ्नो वरपरको अँध्यारोजस्तै आफैं पनि सम्पर्कविहीन भएन पनि यसले ४५ मिनेटपछि वा वरपरको तापक्रम निश्चित न्यूनतममा पुगेपछि फेरि उज्यालोतर्फ हाम फाल्न सक्ने स्पेस डटकमले उल्लेख गरेको छ।
अहिलेसम्म कुनै हपरले चन्द्रमाको अन्वेषण गरेको छैन (यद्यपि चीनले पनि अर्को वर्ष आफ्नो चाङ-ए ७ मिशनमा एउटा हपर पठाउने योजना बनाएको छ)। त्यसैले, ग्रेसी मुख्य रूपमा प्रविधिको प्रदर्शन हो, जसले “रोभरहरूको अलावा अन्य प्रविधिहरूको प्रयोगले अत्यन्त कठिन क्षेत्रहरूमा पुग्न सकिन्छ भन्ने देखाउन” लक्ष्य लिएको छ, मार्टिनले भने।
“यदि तपाईंलाई कुनै गहिरो क्रेटरमा जानु छ भने, ड्रोन जस्तो केहि प्रयोग गरेर किन नगर्ने?” उनले थपे। (हालसम्म एउटा मात्र ड्रोनले मंगल ग्रहमा उडान भरेको छ — नासा को इन्जेनुइटी हेलिकप्टर, जसले अप्रिल २०२१ देखि जनवरी २०२४ सम्म ७२ पटक उडान गर्यो।)
त्यसको अर्थ, ग्रेसीले आफ्नो वरपरको स्रोत पत्ता लगाउन “वाटर स्नूपर” उपकरणको प्रयोग गरेर सम्भावित उपयोगी डाटा सङ्कलन गर्नेछ। यस हपरसँग क्यामेराहरू पनि छन्, जसले चन्द्रमाको सतहमा यसको हामफालाइहरूको स्पष्ट दृश्य प्रदान गर्न सक्छ।
आईएम-२ को मुख्य पेलोड, नासाको पोलर रिसोर्सेज आइस माइनिङ एक्सपेरिमेन्ट१, छोटकरीमा प्राइम-१ ले चन्द्रमामा गहन अन्वेषण कार्य गर्नेछ। (आईएम-२ मिशन नासाको कमर्सियल लुनर पेलोड सर्भिसेज कार्यक्रम, सीएलपीएसको हिस्सा हो, जसले निजी चन्द्र ल्यान्डरमा नासाको वैज्ञानिक उपकरणहरू पठाउँछ।)
प्राइम-१ दुई उपकरणहरूबाट बनेको छ: एक ड्रिल, जसले चन्द्र सतहमुनि ३.३ फिट (१ मिटर) गहिराइबाट नमूनाहरू सङ्कलन गर्नेछ, र एक मास स्पेक्ट्रोमिटर, जसले ती नमूनाहरूमा पानी र अन्य रोचक यौगिकहरूको उपस्थिति विश्लेषण गर्नेछ।
एथिनामा चन्द्रमातर्फ पठाइने अर्को उपकरण म्याप्प (“मोबाइल अटोनोमस प्रोस्पेक्टिङ प्लेटफर्म”) हो, जुन २२ पाउण्ड (१० किलोग्राम) वजनको रोभर हो र यसलाई कोलोराडोको कम्पनी लुनर आउटपोस्टले निर्माण गरेको हो। म्याप्प ले आफ्नै पेलोडहरू बोक्नेछ — जस्तै, उच्च-रिजोल्युसन अप्टिकल र थर्मल क्यामेराहरू, जसको प्रयोग वैज्ञानिकहरूले म्याप्प ले अन्वेषण गर्ने ध्रुवीय क्षेत्रको विस्तृत थ्रीडी इमेजरी बनाउन गर्नेछन्।
म्याप्पले नासासँगको सम्झौताअनुसार चन्द्रमाको धुलो (लुनर रिगोलिथ) सङ्कलन गर्नेछ। यसले आफ्नो माथिल्लो भागमा एउटा धेरै सानो रोभर —”एस्ट्रोएन्ट” पनि बोक्नेछ, जुन एमआईटीद्वारा विकास गरिएको प्रोटोटाइप स्वार्म रोबोट हो।
यसका चारवटा चुम्बकीय पाङ्ग्राले म्याप्पको माथिबाट चिप्लिन रोक्नेछ। एस्ट्रोएन्टले तापक्रमको डाटा सङ्कलन गर्नेछ जब यसको ठूलो साथी चन्द्र सतहमा हिँड्नेछ।
एथिनाले चन्द्रमातर्फ अर्को प्रविधि प्रदर्शन गर्ने रोबोट, १७.६-औंस (४९८-ग्राम) वजनको याओकी रोभर पनि लैजानेछ, जसलाई जापानी कम्पनी डाइमनले निर्माण गरेको हो।
योजना अनुसार भएमा, एथिना मार्च ६ मा चन्द्र सतहमा अवतरण गर्नेछ र करिब १० पृथ्वी दिनसम्म सञ्चालनमा रहनेछ। यसको सञ्चालन सूर्य अस्ताउने बित्तिकै समाप्त हुनेछ, किनभने यसको सौर्य उर्जामा निर्भर प्रणालीलाई उज्यालोको आवश्यकता पर्छ।
प्रकाशित: ३० माघ २०८१, बुधबार
