खगोलविद्हरूले मिल्की वेमा सबैभन्दा ठूलो ब्ल्याक होल पत्ता लगाए

काठमाडौं ।

मंगलबार प्रकाशित एक अध्ययनअनुसार खगोलविद्हरूले मिल्की वेमा पत्ता लागेको सबैभन्दा ठूलो तारकीय ब्ल्याक होल पहिचान गरेका छन्, जसको भार सूर्यको भन्दा ३३ गुणा रहेको छ।

एएफपीको रिपोर्टअनुसार, ‘गाया बीएच ३ (Gaia BH3)’ नामक ब्ल्याक होल युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीको गाया मिसनले संकलन गरेको तथ्यांकबाट “संयोगले” पत्ता लागेको अब्जर्भेटोयर डे पेरिसमा रहेको नेशनल सेन्टर फर साइन्टिफिक रिसर्च (सीएनआरएस) का खगोलविद् पास्कवेल पानुज्जोले बताए।

गाया मिल्की वे ग्यालेक्सीको म्यापिङ गर्न समर्पित छ, जसले जो एक्विला तारामंडलमा पृथ्वीबाट बीएच३ लाई २,००० प्रकाश वर्ष टाढा स्थानमा पत्ता लगायो।

गायाको टेलिस्कोपले आकाशमा ताराहरूको सटीक स्थिति दिन सक्ने हुनाले, खगोलविद्हरूले तिनीहरूको कक्षको विशेषता र ताराको अदृश्य साथीको द्रव्यमान मापन गर्न सक्षम भए -जुन सूर्यको भन्दा ३३ गुणा ठूलो छ।

जमिनमा रहेका टेलिस्कोपहरूबाट थप अवलोकनहरूले पुष्टि गर्यो कि यो पहिले नै मिल्की वेमा रहेको तारकीय ब्ल्याक होलहरू भन्दा धेरै द्रव्यमान भएको ब्ल्याक होल हो।

“अहिले सम्म पत्ता नलागेको, नजिकै लुकेको उच्च मासको ब्ल्याक होल भेट्टाउने आशा कसैले पनि गरेको थिएन। यस्तो खोज तपाईंले आफ्नो अनुसन्धान जीवनमा एक पटक मात्र गर्न सक्नुहुन्छ,” पानुज्जोले एक प्रेस विज्ञप्तिमा भने।

तारकीय ब्ल्याक होल त्यसबेला फेला परेको थियो जब वैज्ञानिकहरूले यसलाई परिक्रमा गरिरहेको साथी तारामा “डगमगाईरहेको” गति देखेका थिए।

“हामीले सूर्य भन्दा अलि सानो तारा देख्न सक्छौं (यसको द्रव्यमानको लगभग ७५ प्रतिशत) र उज्यालो, जुन अदृश्य साथीको वरिपरि घुम्छ,” पानुज्जोले भने।

स्टेलर ब्ल्याक होलहरू तिनीहरूको जीवनको अन्त्यमा विशाल ताराहरूको पतनबाट सिर्जना हुन्छन् र सुपरमासिभ ब्ल्याक होलहरू भन्दा सानो हुन्छन् जसको सिर्जना कसरी हुन्छ भन्ने अझै अज्ञात छ।

यस्ता विशालकायहरू पहिले नै गुरुत्वाकर्षण तरंगहरूमार्फत टाढाको आकाशगंगाहरूमा पत्ता लगाइसकिएका छन्। तर “हाम्रोमा कहिल्यै थिएन”, पानुज्जोले भने।

बीएच ३ एउटा “सुसुप्त वा निष्क्रिय” ब्ल्याक होल हो । यो यसको सहयोगी ताराबाट धेरै टाढा छ र यसलाई यसको पदार्थबाट बाहिर निकाल्छ र त्यसैले एक्स-रेहरू उत्सर्जन गर्दैन जसले गर्दा पत्ता लगाउन गाह्रो बनाउँछ।

गायाको टेलिस्कोपले मिल्की वेमा पहिलो दुई निष्क्रिय ब्ल्याक होल (गाया बीएच १ र गाया बीएच २) पहिचान गर्यो।

गायाले विगत १० वर्षदेखि पृथ्वीबाट १५ लाख किलोमिटरको दूरीमा काम गरिरहेको छ र २०२२ मा १.८ अर्ब ताराहरूको स्थान र गतिको थ्रीडी नक्सा प्रदान गरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ।