काठमाडौं ।
भारतको आईआईटी मण्डीले पुलहरूको अवस्था अनुमान गर्न र तिनीहरूको जीवनको भविष्यवाणी गर्न मेसिन लर्निङ र एआई डाटा-संचालित दृष्टिकोण विकास गरेको छ। यी एआई एल्गोरिदमहरूले मानव हस्तक्षेप बिना संरचनात्मक क्षतिको पहिचान गर्न सक्छन्।
विशेष गरी प्रीस्ट्रेस्ड कंक्रीट र केबलमा आधारित पुलहरूमा यसले वास्तविक-समय र महत्वपूर्ण जानकारी प्रदान गर्न सक्ने बताईएको छ।
यसबारे आईआईटी मण्डीका अनुसन्धानकर्ताहरूले एआई-आधारित एल्गोरिदमलाई व्यापक रूपमा प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। यी पुलहरूमा मात्र सीमित छैनन् र रोपवे, भवनहरू, एयरोस्पेस संरचनाहरू, प्रसारण टावरहरू र आवधिक अवस्था मूल्याङ्कन र सुरक्षा उपायहरू आवश्यक पर्ने विभिन्न पूर्वाधारहरूमा पनि प्रयोग गर्न सकिने भारतीय समाचार एजेन्सीले रिपोर्ट गरेको छ।
परम्परागत रूपमा पुलहरूको अवस्था दृश्य निरीक्षणबाट मूल्याङ्कन गर्ने गरिएको छ यद्यपि यो विधिलाई विज्ञहरूले अपर्याप्त मानेका छन्। यसले सबै संरचनात्मक समस्याहरू पत्ता लगाउन असफल हुन्छ र धेरै समय-उपभोग गर्ने प्रक्रिया हो, धेरै फोटोहरूको म्यानुअल विश्लेषण आवश्यक हुन्छ।
यी अध्ययनहरूको निष्कर्ष भर्खरै जर्नल मेकानिकल सिस्टम्स र सिग्नल प्रोसेसिंग र न्यूरल कम्प्युटिङ एण्ड एप्लिकेसन्समा प्रकाशित गरिएको छ।
यो अनुसन्धान स्कूल अफ सिभिल एन्ड इन्भाइरोमेन्टल इन्जिनियरिङका एसोसिएट प्रोफेसर डा. सुभमोय सेन र उनका अनुसन्धानकर्ताहरू डा स्मृति शर्मा, आईआईटी मण्डीका ईश्वर कुञ्चम र नेहा अस्वालका साथै आईएनआरआईए रेनेस, फ्रान्सका डा. लरेन्ट मेवेलको सहयोगमा तयार गरिएको हो।
यस सम्बन्धमा विस्तृत जानकारी दिँदै आईआईटी मन्डीका डा. सुभमोय सेनले भने, “हामीले मेसिन लर्निङ, एआई र बायेसियन स्ट्याटिस्टिकल इन्फेरेन्स जस्ता डाटा-संचालित विधिहरू प्रयोग गरी पुलको अवस्था अनुमान गर्न र यसको बाँकी उपयोगी जीवनको भविष्यवाणी गर्न प्रयोग गर्यौं। प्रतिकूल लोडिङ अवस्थाहरूमा परिचालन र पूर्वाधार जोखिमहरू कम गर्ने क्षमता छ।”
विशेष गरी प्रिस्ट्रेस्ड कंक्रीट र केबल-स्टेड पुलहरूमा, पुलको गतिशील क्षमताहरू तापमान उतार-चढ़ावबाट धेरै प्रभावित हुन्छन्। त्यसकारण, यी तापक्रमको प्रभावलाई वास्तविक-समय र एआई-आधारित एसएचएममा विचार गर्न महत्त्वपूर्ण छ।
यो एल्गोरिथ्मलाई आईआईटी मन्डीमा वार्षिक र दैनिक तापक्रममा उच्च उतारचढाव भएको चिसो क्षेत्रमा रहेको पुलमा कडाइका साथ परीक्षण गरिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ।
प्रारम्भमा, आईआईटी मन्डीका अन्वेषकहरूले क्षति पत्ता लगाउन यसको क्षमताहरू मूल्याङ्कन गर्न क्षतिग्रस्त पुलमा एल्गोरिदम परीक्षण गरे। त्यसपछि तिनीहरूले जानाजानी कम्प्युटर मोडेलमा क्षतिको स्थान पिनपोइन्टिङमा एल्गोरिदमको शुद्धता मूल्याङ्कन गर्नको लागि क्षतिलाई पिनपोइन्ट गरे। संरचनात्मक क्षति पहिचान गर्न एल्गोरिदमको प्रभावकारिता पछि परीक्षण मार्फत पुष्टि भएको जनाईएको छ।
प्रकाशित: ३१ भाद्र २०८०, आईतवार
