काठमाडौं ।
सूर्यको गति चक्र जारी रहेकोछ। हाम्रो सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो ताराले केही समयदेखि अनौठो व्यवहार गरिरहेको छ। अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले आफ्नो चेतावनीमा दोहोरिने विशाल सौर्य विष्फोटको सम्भावना रहेको बताएको छ। यो विस्फोट र तिनीहरुको वृद्धि सन् २०२५ सम्म जारी रहनेछ। यस कारण, भूउपग्रह र अन्तरिक्ष यात्री प्रभावित हुन सक्छ।
हालै आएको जानकारीअनुसार सूर्यको सतहमा घना चुम्बकत्वको क्षेत्रबाट अचानक अर्को सौर्य ज्वाला बाहिर आयो। यसले अस्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डका केही भागहरूमा अस्थायी रेडियो ब्ल्याकआउटहरू निम्त्याएको थियो।
रिपोर्टहरूका अनुसार, नासाको सोलार डायनामिक्स अब्जर्भेटरीले एम५ क्याटगोरीको मध्यम-शक्तिको सोलार फ्लेयर रेकर्ड गर्यो। जानकारीका अनुसार यो ज्वाला नोभेम्बर ६ मा सूर्यमा बनेको सनस्पटबाट निस्किएको हो। यसले विकिरण निम्त्यायो, जसले पृथ्वीको वायुमण्डललाई आयनीकरण गर्यो।
सनस्पटहरू सूर्यको सतहमा भएका अँध्यारो क्षेत्रहरू हुन् जहाँ विद्युतीय चार्जहरूको प्रवाहले सिर्जना गरेको शक्तिशाली चुम्बकीय क्षेत्रहरू टुक्रिनु अघि गाँठोहरूमा बाँधिन्छन्। जुन सन स्पटबाट सोलार फ्लेयर निस्कियो त्यसैबाट एक कोरोनल मास इजेक्शन (सीएमई) पनि निस्किएको थियो तर यसको लक्ष्य पृथ्वी थिएन।
सोलार फ्लेयर अप्रत्याशित रूपमा भड्कियो, जसले वैज्ञानिकहरूलाई चकित पार्यो। स्पेसवेदरलाइभले ट्विटरमा भन्यो- हामी यस घटनाको लागि कुनै सतर्क नभएकोमा क्षमाप्रार्थी छौं। सोलार फ्लेयरको फ्लेयर एक आवेग थियो।
सोलार फ्लेयरलाई सरल भाषामा बुझ्ने हो भने जब सूर्यको चुम्बकीय उर्जा निस्कन्छ, तब प्रकाश र त्यसबाट निस्कने कणबाट सौर्य ज्वालाहरू बन्छन्। यी हाम्रो सौर्यमण्डलका सबैभन्दा शक्तिशाली विस्फोटहरू हुन्, जसले अरबौं हाइड्रोजन बमसँग तुलना गर्न सकिने ऊर्जा निकाल्छ।
एकै समयमा, सीएमई सौर प्लाज्माको ठूलो बादल हो। सौर्य विस्फोट पछि, यी बादलहरू अन्तरिक्षमा सूर्यको चुम्बकीय क्षेत्रमा फैलिन्छन्। अन्तरिक्षमा तिनीहरूको परिक्रमाको कारण, तिनीहरू विस्तार हुन्छन् र अक्सर तिनीहरू धेरै लाख माइलको दूरीमा पुग्छन्। कहिलेकाहीँ तिनीहरू ग्रहहरूको चुम्बकीय क्षेत्रसँग टकराउँछन्। जब तिनीहरूको दिशा पृथ्वीतर्फ हुन्छ, तिनीहरूले भू-चुम्बकीय गडबडी निम्त्याउन सक्छन्।
वैज्ञानिकहरूले १७७५ सालदेखि सौर्य गतिविधिहरू ट्र्याक गरेका छन्। सूर्यको ११ वर्षको चक्र छ, जसमा यसको चाल बढ्छ र घट्छ। सौर्य गतिविधि पछिल्लो समय चरम उत्कर्समा छ। जसका कारण रेडियो ब्ल्याकआउट भएको छ, भने स्याटेलाइट पनि प्रभावित भएको छ। यसका साथसाथै दर्शनीय अरोरा पनि देखियो।
र आउने वर्षहरूमा धेरै धेरै ज्वालाहरूले पृथ्वीलाई प्रहार गर्ने अनुमान गरिएको छ। सूर्यको गतिविधि पुन: घट्नु अघि, २०२५ मा समग्र अधिकतममा पुग्ने र स्थिर रूपमा चढ्ने अनुमान गरिएको छ।
प्रकाशित: २३ कार्तिक २०७९, बुधबार
